Ομηρικές λέξεις στη σύγχρονη ιατρική ορολογία

Η διαχρονικότητα του Ομήρου Ποιητή

Μορφή χιονοστιβάδος παίρνουν οἱ λέξεις τοῦ Ὁμήρου πού χρησιμοποιοῦνται διεθνῶς στήν ἰατρική ὁρολογία, πολλές ἀπό τίς ὁποῖες εἶναι δυσνόητες ἀκόμη καί ἀπό τούς Ἓλληνες, παρά τήν ἑλληνική προφορά τους, διότι ἒχουν σχηματισθεῖ ἀπό τόν ἐπιστημονικό κόσμο τῆς ἰατρικῆς, προκειμένου νά ἐκφράσουν εἰδικότερες ἀσθένειες, εἰδικές χειρουργικές καί φαρμακευτικές ἐπεμβάσεις καθώς καί εἰδικά ἰατρικά ὂργανα.

Άρθρο του Ομηριστή Κώστα Δούκα*

Εἶναι τόσες πολλές οἱ λέξεις αὐτές, ὣστε διερωτᾶται κανείς τί θά ἀπέμενε ἀπό τήν ἰατρική ἐπιστήμη ἂν ἀφαιροῦντο οἱ λέξεις αὐτές ἀπό τήν καθημερινή ἰατρική διάγνωση ἀσθενειῶν.

Τίποτε ἀπολύτως.

Θά δώσουμε καί σήμερα μία γεύση παραγωγῆς ἰατρικῶν λέξεων, πού ἒχουν παρθεῖ αὐτούσιες ἀπό τήν Ἰλιάδα καί τήν Ὀδύσσεια, γιά νά ἀντιληφθοῦν καί οἱ σύγχρονοι Ἓλληνες πόσο σημαντική εἶναι ἡ γλῶσσα τους, τήν ὁποία οἱ ταγοί μας κάνουν ὃ,τι μποροῦν γιά νά τήν εὐνουχίσουν, σέ πρώτη φάση, καί τήν ἐκλατινοποιήσουν σέ δεύτερη.

Ἀπό τό ρῆμα ἰσχάνω  ἢ ἰσχανόω, προκύπτει ἡ ischaemia.

Ἀπό τίς λέξεις κακός καί ὀφθαλμός προκύπτει ἡ cacophthalmia.

Ἀπό τήν καρδία προκύπτει ὀρμαθός λέξεων, ὃπως cardialgia, cardiogram, cardiograph, cardiomyopathy (καρδία, μῦς, πάθος ), cardiosklerosis, cardiotherapy, cardiotonic, cardionosos καί πλῆθος ἂλλων.

Ἀπό τήν κεφαλή πάλι προκύπτει σμῆνος λέξεων, ὃπως cephaledema, cephalemia, cephalology (κρανιομετρία) ,cephalopathy, cephalotomy (ἐγχείριση ἐγκεφάλου) καί πλῆθος ἂλλων λέξεων.

Ἀπό τό κρανίον προκύπτουν νέοι ἰατρικοί ὃροι ὃπως: Cranialgia, craniectomy, craniocel (κρανιοκήλη), craniohematoma, craniopathy, craniotomy καί πλῆθος ἂλλων λέξεων ἀσθενειῶν τοῦ κρανίου, ἐγχειρητικῶν παρεμβάσεων, ἰατρικῶν ὀργάνων, ἰατρικῶν ἐξειδικεύσεων, πού ἂν τίς παραθέταμε, θά…παίρνατε μάστερ.

Ἡ λέξη κρυερός, κρύος, δέν ἀφήνονται ἀνεκμετάλλευτες, ὃπως cryaerotherapy, cryobiology, cryocautery (κρυοκαυτηρίαση), cryogenics (κρυογεννητική), crytometer  (κρυόμετρο) κ.ἂ.

Πλῆθος λέξεων τῆς ἰατρικῆς παράγονται ἀπό τήν λέξη κύστις (πού ὁ Καζαντζάκης περιφρονεῖ καί τήν λέει…φούσκα). Μερικές μόνον ἀπό αὐτές: Cystadenoma, cystalgia, cystectasia, cystectomy, cystitis, cysterethism (ἐρεθισμός τῆς κύστεως), cystoma. (κύστωμα) καί πολλές ἂλλες.

Ἀνεκμετάλλευτη δέν πάει καί ἡ λέξη λευκός καί ἒχουμε στήν ἰατρική: Leucaemia, (λευχαιμία) leucoma (λεύκωμα), leucopathy, leucorrhea, (ἡ λευκόρροια, πιό γνωστή ὡς βλενόρροια) leucodermia, leucotoxine, leucotrichia.

Ἀπό τόν λίθον προκύπτει ἡ σύγχρονη μέθοδος θρυματισμοῦ τῶν πετρῶν τοῦ νεφροῦ, ἢτοι lithotripsy, ἀλλά καί lithodialysis καί lithogenesis.

Ἀπό τό λίπος προκύπτουν ἡ lipaemia, τά lipid (λιπίδια), ἡ lipocele (λιποκοίλη), τό lipochondroma, ἡ, lipogenesis, ἡ liponefrosis, lipoma, lipopenia  κλπ.

Ἡ μάζα, τό ρῆμα μάσσω καί ὁ μαστός ἢ μαζός κυριαρχοῦν στήν ἰατρική ὁρολογία. Ἰδοῦ μερικές λέξεις, πού δέν χρειάζονται μετάφραση: Mastalgia, mastatrophia, massage, mastauxy (μασταύξηση), mastectomy, mastology, mastongus (ὂγκος μαστοῦ), mastoptosis, mastorrhagia κ.ἂ.

Χρήσιμη λέξη καί ὁ μακρός τοῦ Ὁμήρου σέ σύνθετες λέξεις, ἀμφότερες ὁμηρικές, ὃπως:

Macrognathia, macromastia, macroprosopia, macrorrhinia, macrostomia, macrosomia κ.ἂ.

Καί ὁ μέγας χρησιμοποιεῖται εὐρύτατα στήν ἰατρική. Αὐτό δά ἒλλειπε. Ἰδοῦ μερικές λέξεις <διαμάντια> πού τίς γνωρίζουν σέ ὃλα τά νοσοκεμεῖα τοῦ κόσμου:

Megacardia, megacephalic, megadont (μεγαλόδοντας), megalacria (μεγαλακρία), megalocephaly, megalocheirous, megalomelia, megalophthalmus, megalopodia, megaloprosopous κ.ἂ.

Οὒτε ὁ μέλας διαφεύγει τῆς προσοχῆς τῶν ξένων γιατρῶν: Melanaemia, melanocarcinoma, melanodermia, melanoglossia, melanoma, melanonychia, melanouria κ.ἂ.

Ὁ μικρός πάλι δίνει τίς δικές του λέξεις στήν ἰατρική, ὃπως: Micrencephaly, microanatomy, microangiopathy, microbe, microbiology, microviophobia, microbiosis, microcardia, microcephalus, microscelia (μικροσκελία) microdactylia, microdontia, microgastria, microphallus, ὁ ἒχων μικρό αἰδοῖο) microparacite, microphthalmia, micropodia, microscope,(μικροσκόπιο) microtia (μικρωτία) καί πλῆθος ἂλλων παραγώγων λέξεων, ὃλων ὁμηρικῶν στόν συνθετικό τους σχηματισμό.

Ἡ λέξη μόνος δίνει ἂλλο ὀρμαθό λέξεων ἰατρικῆς ὁρολογίας, ἀρκετές ἀπό τίς ὁποῖες ἀποτελοῦν γλωσσικά κατασκευάσματα τῆς ξένης ἰατρικῆς εἰδικοῦ νοήματος, ὃπως π.χ. monopathy (προσβολή ἑνός μέλους τοῦ σώματος ἀπό ἀσθένεια), ἢ monophyodont (ὁ ἒχων ἐπί τῆς μιᾶς μόνο γνάθου ὀδόντας), ἢ monops (μονόφθαλμος). Οἱ παραγόμενες λέξεις εἶναι πάμπολλες.

Ὁ μυελός παράγει κι αὐτός σειρά εἰδικῶν λέξεων τῆς ἰατρικῆς, ὃπως π.χ. myelinoma (ὂγκος στόν μυελόν), myelitis, myelocyte (μυελοκύτταρο), myelography, myelomatosis καί ἂλλες εἰδικώτερες λέξεις.

Ἀπό τό ρῆμα ναρκάω ἒχουμε narcoanesthesia, narcodiagnosis, narcoypnosis, narcolepcy. narkopepsia (βραδυπεψία), narcose (ναρκωτικό), narcotherapy κ.ἂ.

 Ὁ νεκρός παράγει χρησιμότατες λέξεις στήν ἰατρική, ὃπως ἐνδεικτικῶς: Necrobiosis, necrocomium (νεκροτομεῖο, ἀπό τίς ὁμηρικές λέξεις <νεκρός> καί <κομέω>, ἢτοι φροντίζω, ἐξ οὗ γηροκομεῖο, τρελλοκομεῖο, μελισσοκομεῖο, πτωχοκομεῖο, νοσοκομεῖο κλπ.), necropsy, necroscopy, necrotomy, necrogenic (ὁ ἐκ νεκρῶν γενόμενος) κλπ.

Τό νεῦρον τοῦ Ὁμήρου ἢ ἡ νευρά ἒχει δημιουργήσει εἰδικό λεξιλόγιο γιά ἓνα κλάδο τῆς ἰατρικῆς, τῆς νευρολογίας  (neurology), ὃπως: Neuralgia, neurasthenia, neurectasia, neuriasis (νεύρωσις),  neuriatry (νευρολογία), neuroanatomy, neurobiology, neuroendocrinology, neuroepithelioma, neurography, neuropsychiatre, neuropathology, neuroma, neuropharmacology, neuropsychiatre καί πλῆθος ἀκόμη λέξεων, πού ἀναφέρονται σέ εἰδικούς κλάδους καί εἰδικά φάρμακα καί ἀγωγές ἀσθενῶν.

Δέν θά συνεχίσω ἂλλο μέ τίς διεθνεῖς λέξεις τοῦ Ὁμήρου στήν ἰατρική ἐπιστήμη, διότι θά ἦταν κουραστικό γιά τόν ἀναγνώστη. Ἢθελα μόνο νά δώσω μία ἰδέα τῆς πληθώρας τῶν λέξεων πού ἒχουν πάρει ἀπό τήν Ἰλιάδα καί τήν Ὀδύσσεια καί ὁμιλοῦν καθημερινά οἱ γιατροί ὃλου τοῦ κόσμου, οἱ ὁποῖοι ὂχι μόνο θεραπεύουν τούς ἀσθενεῖς τους, ὂχι μόνο θαυμάζονται γιά τήν πολυμάθεια καί τήν ἐπιστημονική τους κατάρτιση ἀπό αὐτούς τούς ἲδιους τούς ἀσθενεῖς, ἀλλά καί κερδίζουν τά πρός τό ζεῖν, ἐνῶ οἱ νέοι κλάδοι τῆς ἰατρικῆς ἀναπτύσσονται μέ ταχύτατο ρυθμό, χρησιμοποιοῦν καί θά χρησιμοποιοῦν ἀποκλειστικά ὁμηρικές λέξεις γιά νά ἀνακουφίσουν τό ἀνθρώπινο γένος ἀπό τίς ὀδυνηρές ἀρρώστειες.

Ὁ κόσμος ὃλος ὁμιλεῖ ὁμηρικά, ἀλλά δέν τό γνωρίζει.

*Ο κύριος Κώστας Δούκας είναι δημοσιογράφος ( μέλος της ΕΣΗΕΑ) ερευνητής και συγγραφέας ( μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών) και ασχολείται επί 40ετία με την Ομηρική γραμματεία.

Έχει μεταφράσει ΙΛΙΑΔΑ και ΟΔΥΣΣΕΙΑ σέ πεζό και, τελευταία, σε έμμετρο λόγο, μετά σχολίων, με την διάσωση του 80% των λέξεων του Ομήρου.

ΠΗΓΗ:ekozen

Ομηρική Φαρμακολογία

Ομηρική Φαρμακολογία Ομορφολογία
Αχ Ευρυνόμη, μην το λες κι ας με πονεί η ψυχή μου
να λούσω εγώ το σώμα μου και ν' αλειφτώ φτιασίδια.
(Οδύσσεια, Σ)

Ένα ακόμη μελέτημα για τον Όμηρο πιθανόν να γεννά στον αναγνώστη την υποψία ότι παλιές θεωρίες με νέο ντύμα έρχονται να προστεθούν με τη μορφή βιβλίου στα πολλά που κυκλοφορούν στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σύμμαχος ωστόσο ο τίτλος, διασαφηνίζει ότι δεν πρόκειται για μελέτη φιλολογική αλλά για τη "Φαρμακοποιία" του Ομήρου.
Με τον όρο "Φαρμακοποιία" υπονοούνται δύο πράγματα, σχετικά μεταξύ τους. Το ένα είναι η πράξη του "ποιείν" φάρμακο και το άλλο είναι η κωδικοποίηση όλων των πρώτων υλών, δραστικών και αδρανών για την παρασκευή των φαρμάκων και των φαρμακομορφών, καθώς και των μεθόδων, των κανόνων και των ελέγχων που διέπουν την παρασκευή αυτή. Σήμερα, η κωδικοποίηση αυτή είναι έγγραφη, έχει σχήμα συνήθως ογκώδους βιβλίου και αποτελεί επίσημο κρατικό εγχειρίδιο.
Η λέξη φάρμακο υπάρχει αυτούσια τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια, ενώ ο γλωσσικός πλούτος του ποιητή θησαυρίζει και άλλες, με το ίδιο νοηματικό περιεχόμενο λέξεις, όπως άλγος, πάθημα.
Στον κόσμο του Ομήρου φαρμακοποιούν θνητοί, θεοί και ημίθεοι. Υπάρχουν φάρμακα ήπια, φάρμακα εσθλά (καλά) και λυγρά (ολέθρια), θνητοφάγα και ανδροφόνα, αλλά και φάρμακα μητιόεντα (έξυπνα). Τα τελευταία αυτά θα μπορούσαν να θεωρηθούν προάγγελοι των "έξυπνων" σύγχρονων φαρμάκων τα οποία στοχεύουν ένα συγκεκριμένο όργανο, ιστό ή πλήθος κυττάρων.
Συναντούμε φαρμακοτεχνικές μορφές, όπως είναι τα έλαια, οι αλοιφές, οι σκόνες επιπάσεως και τα διαλύματα. Αναφέρονται διάφορα είδη χορήγησης: η διαδερμική, η επιδερμική, η per os (από το στόμα) και η υπογλώσσια.
Δρόγες, όπως η ρίζα, συνήθως κονιοποιημένη, άνθη και καρποί υπάρχουν και στα δύο έπη, και βέβαια μορφές θεραπείας προς τις οποίες στρέφεται με αγωνία και ελπίδα ο σημερινός άνθρωπος θεωρώντας πως επιλέγει ό,τι πιο νεωτεριστικό, κι ας είναι γνωστές εδώ και χιλιετίες. Τέτοιες είναι η μουσικοθεραπεία (Οδυσσέας - γιοι του Αυτόλυκου), η αρωματοθεραπεία (Αφροδίτη - Έκτορας), η με λόγια θεραπεία, επικουρική της βοτανοθεραπείας (Πάτροκλος - Ευρύπυλος) και η αυτοθεραπεία, ύστερα από επίκληση στον Θεό (Γλαύκος - Φοίβος Απόλλων).
Θα συναντήσουμε φάρμακα αγχολυτικά και αντικαταθλιπτικά, αντισηπτικά, παραισθησιογόνα και ναρκωτικά και, βέβαια, όπως σε κάθε Φαρμακοποιία, αντίδοτα, καθώς και τα φαρμακολογικά φαινόμενα "συνέργεια" και "ανταγωνισμό".
Όσον αφορά στην κωδικοποίηση των προδιαγραφών που διέπουν τις πρώτες ύλες, τις δράσεις, τη συσκευασία και τη φύλαξη των φαρμάκων - αλοιφή εννέα χρόνων αναφέρεται στην Ιλιάδα - υπάρχει, όχι βέβαια με τη σημερινή μορφή επίσημου βιβλίου, δεσμευτικού για όλους όσους έχουν σχέση με το φάρμακο.
Σε όλα τα βιβλία, κυρίως τα εκπαιδευτικά αλλά και τα ιστορικά και λογοτεχνικά, κατά τα τελευταία χρόνια, σχεδόν για κάθε φυτό ή δρόγη υπάρχει η φράση: "αναφέρεται από τον Όμηρο".
Ήθελα να βρω τον στίχο και να ψηλαφήσω στο πρωτότυπο τις λέξεις που όριζαν ή συντρόφευαν το συγκεκριμένο φυτό ή δρόγη. Η ομοιότητα η μεγάλη ανάμεσα στο σήμερα και το τότε, όσον αφορά στην ονοματολογία φυτών και δρογών, δεν σημαίνει μόνο τη διαχρονικότητα της γλώσσας, αλλά γίνεται γεφυράκι για όποιον θέλει να πηγαινοέρχεται με ασφάλεια μπρος - πίσω.
Η έντονη παρουσία του στοιχείου S (θείου) στα έπη Ιλιάδα και Οδύσσεια αποτελεί την αφορμή για να δοθούν ορισμένες πληροφορίες γι'αυτό.
Το θείο είναι γνωστό από την αρχαιότητα και βρίσκεται στον Περιοδικό Πίνακα ανάμεσα στο οξυγόνο και το τελλούριο. Θεωρείται στοιχείο διαβολικό - συνδέεται με αστραπές, με τον δαίμονα, την Κόλαση και τη θεϊκή τιμωρία - αλλά και ενάρετο - απαραίτητο στη γεωργία, στο θειάφισμα.
Πρόκειται για το σκόρπισμα εξαχνωμένου θείου (sublimated Sulfur NF) πάνω στα φύλλα και τους βλαστούς των φυτών, ιδιαίτερα της αμπέλου. Με την υγρασία και τον αέρα το θειάφι μετατρέπεται σε διοξείδιo θείου (SO2) και τελικά σε θειώδες οξύ που καταστρέφει διάφορους μικροοργανισμούς.
Το θειάφι είναι μέσον καθαρισμού και κάθαρσης στα χέρια του Αχιλλέα και του Οδυσσέα.
Ο Αχιλλέας, στην Ιλιάδα, καθαρίζει καλά με θειάφι και τρεχούμενο νερό το καλοδουλεμένο ποτήρι που του χάρισε η μητέρα του Θέτις και μετά σπονδίζει στον Δία.
Ο Οδυσσέας στην Οδύσσεια, ύστερα από τη μνηστηροφονία, αναλαμβάνει να καθαρίσει το σπίτι του. Ζητά από την τροφό του Ευρύκλεια να του προμηθεύσει το απαραίτητο θειάφι, το οποίο καίει στην αυλή για να εξαγνιστεί ο ίδιος και το παλάτι. Δηλαδή το στοιχείο αυτό έχει, κατά τον Όμηρο, όχι μόνο φυσικές αλλά και μεταφυσικές ιδιότητες.
Στην τραγωδία του Ευριπίδη Ελένη, η αιγύπτια μάγισσα Θεονόη λέει στην Ελένη:

πήγαινε μπρος εσύ να μου φωτίζεις
και κατά την πρεπούμενη συνήθεια
μες στον αιθέρα ανέμιζε το θειάφι
για να' ρθουν τ'ουρανού πνοές καθάριες
με τη φωτιά καθάρισε τον δρόμο
ανόσιο αν τον μόλυνε ποδάρι

Στους στίχους αυτούς οφείλεται και ο τίτλος του βιβλίου, στο οποίο μελετώνται μαζί με τα βότανα και δρόγες, ορυκτές και ζωικές, στα ομηρικά έπη.

Αιθέρια και Αρωματικά Έλαια

Ομηρική Βοτανολογία

Μαχάων, 

«Ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων», 

(Ιλ. Λ 514)

Ο Ιπποκράτης διέτεινε ότι η τροφή είναι το φάρμακο για κάθε νόσο. Απλόχερα η φύση μας προσφέρει τα όπλα που σε συνδυασμό με την ανάλογη ψυχική στάση και άσκηση, στέκονται αρωγοί στην καταπολέμηση ασθενειών και ενοχλήσεων που μαστίζουν τον άνθρωπο από την αρχαιότητα εως σήμερα. Κάνοντας μια πρώτη προσέγγιση θα παραθέσουμε την εκπληκτική εισήγηση του κου Καραμπερόπουλου στο 41ο Πανελλήνιο παιδιατρικό συνέδριο (Ρόδος 2003). Το δικό μας σχόλιο: Όταν οι επιστήμονες σταματούν την έρευνα και η ελπίδα ίασης κλείνεται σε πλαστικά κουτάκια, τότε οι επιστήμονες γίνονται συνταγογράφοι και οι βιομηχανίες πλαστικών, Μεσσίες. Παραθέτουμε αυτούσια το κείμενο.

Στα έργα των αρχαίων Ελλήνων ιατρών, στα οποία αρχίζει να εμφανίζεται η επιστημονική ιατρική, καταγράφεται ένας μεγάλος αριθμός φαρμάκων από το φυσικό περιβάλλον ιδιαίτερα από τα βότανα. Δάσκαλος της βοτανοθεραπείας θεωρείται ο Κένταυρος Χείρων, που ζούσε στο Πήλιο, με τα πολυάριθμα φυτά και βότανα.

Από αυτόν διδάχθηκε ο μαθητής της Ιατρικής Ασκληπιός και στη συνέχεια οι γιοί του Μαχάων και Ποδαλείριος, οι οποίοι συμμετείχαν στον Τρωικό πόλεμο.

Κατά τον Όμηρο…
Στα ομηρικά έπη συναντούμαι αναφορές χρήσης βοτάνων για θεραπευτικούς σκοπούς ή για δηλητηριάσεις, χωρίς όμως πολλές φορές να αναφέρεται ένα συγκεκριμένο βότανο ή να περιγράφεται με λεπτομέρεια:

Όταν ο Μενέλαος τραυματίσθηκε στον Τρωϊκό πόλεμο τον εξέτασε ο ιατρός Μαχάων, «άνδρας ίσος με τους θεούς «ισόθεος», προσπάθησε το βέλος να τραβήξει… κι’ αφού εξέτασε την πληγή, εκεί που μέσα έφτασε το βέλος το φαρμακερό, το αίμα βύζαξε, δίχως χρονοτριβή και με πείρα πασπάλισε «ήπια φάρμακα» φάρμακα μαλακτικά, που κάποτε τα χάρισε στον πατέρα του, τον Ασκληπιό, ο Χείρων», (Ιλ. Δ 212-218).

Για τον ιατρό Μαχάονα σε άλλο χωρίο της Ιλιάδος, ο Όμηρος με έμφαση τονίζει: «Ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων», (Ιλ. Λ 514), χαρακτηρισμός που διαχρονικά τιμά τους γιατρούς για την υψηλή τους προσφορά.

Σε άλλο επίσης σημείο της Ιλιάδος ο τραυματισμένος από τη μάχη Ευρύπυλος απευθύνεται στον φίλο του Πάτροκλο παρακαλώντας τον: «σώσε με τώρα ..και με μια νυστεριά βγάλε μου από το μηρό το βέλος. Και ξέπλυνε με χλιαρό νερό το μαύρο αίμα από την πληγή, κι απάνω πασπάλισε την με πραϋντικά φάρμακα για να γιάνη, που , καθώς λένε, τάμαθες από τον Αχιλλέα, που κι’ αυτόν τον είχε δασκαλέψει ο Χείρων, ο πιο ήμερος από όλους τους Κενταύρους», (Ιλ. Λ 828-832). Και ο Πάτροκλος έβαλε από πάνω με τα χέρια τρίβοντάς την με ρίζα πικρή που παύει τους πόνους. Ετσι ξεράθηκε η πληγή και σταμάτησε το αίμα», (Ιλ. Λ 844-848).

Ένας από του παλιούς θεούς- ιατρούς, όπως μας διηγείται ο Ομηρος, ήταν ο Παιήων, ο οποίος τον θέο Αρη γιάτρεψε στον Ολυμπο με βότανα παυσίπονα, οδυνήφατα. Το όνομα του Παιήωνα το έδωσαν οι αρχαίοι στο φυτό «παιωνία», το οποίο έχει και αιμοστατικές ιδιότητες. Ο Διοσκουρίδης, (3.140) ονομάζει την «παιωνία» και «γλυκυσίδη, πεντόροβον», που η ρίζα του βοτάνου αυτού δίνεται στις γυναίκες, οι οποίες δεν καθαρίσθηκαν από τον τοκετό. Όταν πίνεται με κρασί βοηθά τους πόνους της κοιλιάς, όσους έχουν ίκτερο, νεφρίτιδα, και όσους πονάνε στην ουροδόχο κύστη και οι σπόροι όταν τρώγονται από τα παιδιά θεραπεύουν τη λιθίαση».